Ders 6 – Havayolu Yönetimi: Solunum

🅰️ A: Havayolu

Temel Yaşam Desteği’nde (TYD) en kritik adımlardan biri hava yolunun açıklığının sağlanmasıdır. Bilinçsiz hastalarda dilin geriye kayarak hava yolunu tıkaması en sık karşılaşılan problemdir. Hava yolu açıklığı sağlanmadan yapılan kurtarıcı soluk veya ventilasyon girişimleri etkisiz kalır.

🔹 Kullanılan Manevralar

1. Baş Geri – Çene Kaldırma Manevrası (Head Tilt – Chin Lift)

   • En yaygın ve en basit hava yolu açma yöntemidir.

   • Bir el alın üzerine yerleştirilir ve baş arkaya doğru eğilir.

   • Diğer elin parmakları çene kemiğinin altına yerleştirilir ve çene öne-yukarı kaldırılır.

   • Dilin geriye kayarak farinksi tıkaması önlenir.

   ⚠️ Bu manevra travma şüphesi olmayan hastalarda uygulanır.

2. Çene İtme Manevrası (Jaw Thrust)

   • Özellikle baş-boyun omurga travması şüphesi varsa tercih edilir.

   • Kurtarıcı hastanın başucuna geçer, çene köşelerinden tutarak çeneyi öne doğru iter.

   • Böylece başı geriye eğmeden hava yolu açıklığı sağlanır.

🔑 Kural:

• Travmasız hastada → Baş geri – çene kaldırma

• Travmalı hastada → Çene itme

🅱️ B: Solunum

🔹 Ağızdan Ağıza Kurtarıcı Soluk

Halktan kurtarıcılar eğitim aldıysa ve kendilerini rahat hissediyorlarsa, her 30 göğüs basısından sonra 2 kurtarıcı soluk verilmelidir.

Uygulama Tekniği:

1. Kurtarıcı, bir elini hastanın alnına yerleştirir ve başı geriye eğer.

2. Aynı elin baş ve işaret parmağı ile hastanın burnu kapatılır.

3. Diğer el ile çene yukarı kaldırılır ve hava yolu açıklığı korunur.

4. Kurtarıcı, normal bir nefes aldıktan sonra dudaklarını hastanın dudaklarına yerleştirir ve hava kaçağı olmayacak şekilde kapatır.

5. Yaklaşık 1 saniye boyunca hastaya nefes verir.

6. Göğsün kalkıp kalkmadığı gözlemlenir (göğüs hareketi etkin solunumun göstergesidir).

7. Ağızdan uzaklaşarak göğsün inmesini izler.

8. İkinci kez aynı şekilde soluk verir.

👉 Toplamda 2 etkin soluk verildikten sonra, 30:2 oranı ile göğüs kompresyonlarına devam edilir.

Önemli Noktalar:

• Kurtarıcı soluk başarısız olduysa → Baş-çene pozisyonu yeniden düzeltilmeli ve tekrar denenmelidir.

• Başarısızlığın en sık nedeni → uygunsuz baş pozisyonu veya çene pozisyonudur.

• Kurtarıcı, yanındaysa bariyer cihazı (cep maskesi, yüz maskesi vb.) kullanmalıdır.

🔹 Sağlık Çalışanları İçin: Ambu (BVM – Bag Valve Mask) Kullanımı

• Sağlık profesyonelleri ambu + maske ile ventilasyon yapmalıdır.

• Her sıkıştırmada göğsün kalktığından emin olunmalıdır.

• Aşırı basınçtan kaçınılmalıdır; mideye hava gitmesi aspirasyon riskini artırır.

• Dakikada yaklaşık 10–12 ventilasyon (her 5–6 saniyede bir) uygulanır (ROSC sonrası da geçerlidir).

⚠️ Yalnızca Göğüs Masajlı CPR

Günümüzde hem halktan kurtarıcıların hem de bazı sağlık profesyonellerinin ağızdan ağıza solunum yapma konusunda isteksiz oldukları bilinmektedir. Bunun nedeni:

• Enfeksiyon bulaşma korkusu,

• Hijyen kaygısı,

• Tekniğin zor olmasıdır.

📌 Bu durumlarda sadece göğüs masajı ile CPR (Hands-Only CPR) yapılması önerilmektedir.

• Halktan kurtarıcılar için en önemli öncelik kesintisiz göğüs kompresyonlarıdır.

• Ağızdan solunum yapılmasa bile, sürekli göğüs masajı ile kalp ve beyin için gerekli asgari kan akışı sağlanır.

Araştırmalar, yalnızca göğüs masajı yapılan CPR’ın, özellikle ilk dakikalarda, ağızdan ağıza solunum eklenmeyen CPR’a yakın derecede etkili olabileceğini göstermiştir.

📌 Eğitimsel Önem ve Klinik Mesajlar

• Hava yolunu açmadan yapılan ventilasyon etkisizdir.

• Kurtarıcı soluk sırasında göğüs hareketi gözlenmiyorsa, pozisyon hatası düşünülmeli ve düzeltilmelidir.

• Etkin ventilasyon sağlanamazsa, hasta hızla hipoksemiye girer.

• Halktan kurtarıcılar → Ağızdan solunum yapmak istemiyorlarsa sadece göğüs masajı yapmaları teşvik edilmelidir.

• Sağlık çalışanları → Ambu ile ventilasyon sağlamalı ve mümkünse oksijen desteği eklenmelidir.

🧠 Sonuç

• Temel Yaşam Desteği’nin “A–B” basamakları, dolaşım sağlandıktan sonra hastanın oksijenlenmesini ve ventilasyonunu güvence altına almayı hedefler.

• A (Airway): Baş geri – çene kaldırma veya çene itme ile hava yolu açılır.

• B (Breathing): 30:2 oranında kurtarıcı soluklar verilir; sağlık çalışanları ambu ile solutma yapar.

• Alternatif: Ağızdan solunum yapılmazsa, sadece göğüs masajı ile CPR uygulanabilir.

Unutulmamalıdır ki; kaliteli göğüs basıları ve uygun ventilasyon, kardiyak arrestte beynin ve kalbin kurtarılması için hayati önem taşır.