Ders 4 – Acil Tıp Sisteminin Aktivasyonu: OED Kullanımı

📞 1. 112’nin Aranması – Acil Tıp Sisteminin Aktivasyonu

Temel Yaşam Desteği’nin (TYD) en kritik basamaklarından biri acil tıp sisteminin (ATS) hızlı şekilde devreye sokulmasıdır. Ülkemizde bu sistemin numarası 112’dir. Hasta cevapsız bulunduğunda vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.

Halktan Kurtarıcılar İçin Temel İlkeler

• Hasta cevapsız ise 112 derhal aranır.

• Tek kurtarıcı varsa hasta yanından ayrılmamalı, cep telefonunu hoparlör moduna alarak konuşmalı ve aynı anda KPR’ye başlamalıdır.

• Birden fazla kurtarıcı varsa görev paylaşımı yapılır: biri KPR’ye başlarken, diğeri 112’yi arar.

• Boğulma ve çocuklarda tek kurtarıcı varsa, önce 2 kurtarıcı nefes (kurtarıcı soluk) verilir, ardından 112 aranır.

112’ye Verilmesi Gereken Bilgiler

Arayan kişi, olayı ve hastayı net biçimde tanımlamalıdır.

1. 📍 Olay yeri bilgisi (adres, cadde ismi, konum numarası vb.)

2. 📱 Telefon numarası (görünmüyorsa belirtilmeli)

3. 💥 Olayın türü (kalp krizi, trafik kazası, boğulma vb.)

4. 👥 Yardıma ihtiyaç duyan kişi sayısı

5. 🧑‍⚕️ Hastaların durumu (bilinci kapalı, solunum yok, nabız alınamıyor vb.)

6. ❤️ Uygulanan müdahaleler (KPR, defibrilatör kullanımı vb.)

7. ℹ️ Ek bilgiler (çevredeki riskler, özel durumlar)

⚡ 2. OED – CPR’a Başlanması

112 arandıktan ve yardım çağrısı yapıldıktan sonra sıradaki basamak KPR’nin başlatılması ve OED’nin kullanılmasıdır.

• Eğer iki kurtarıcı varsa: biri KPR’ye başlar, diğeri OED cihazını getirir.

• Eğer tek kurtarıcı varsa: hastayı terk etmeden KPR’ye başlar.

OED’nin öncelikli olmasının sebebi, erişkin arrestlerin büyük çoğunluğunun ölümcül ritimler olan nabızsız ventriküler taşikardi (nVT) ve ventriküler fibrilasyondan (VF) kaynaklanmasıdır. Bu ritimler şok ile düzelebilir. Ancak müdahale edilmezse kısa sürede asistoliye dönüşür.

🔋 A. OED Tanıtımı

1. OED Nedir?

OED (Otomatik Eksternal Defibrilatör), ani kalp durmalarında kalbe yapıştırılan pedler aracılığıyla şok uygulanmasını sağlayan, taşınabilir ve kolay kullanımlı bir cihazdır. İlk yardım eğitimi almış herkes tarafından kullanılabilir.

2. OED Nasıl Etki Eder?

• Ani kalp durması çoğunlukla elektriksel bozukluklara bağlıdır.

• OED’nin uyguladığı şok, kalbin düzensiz elektriksel aktivitesini durdurarak normal ritmin geri dönmesini sağlar.

• İlk 3–5 dakika içinde uygulanan şok, sağ kalımı %50–70 oranında artırır.

• Her geciken dakika için sağ kalım şansı %10–12 azalır.

3. OED Neden Önemlidir?

• 🧑‍⚕️ İlk yardımcılar tarafından kolayca kullanılabilir.

• 🚑 Hastane öncesi dönemde hayat kurtarıcıdır.

• 🔋 Taşınabilir ve hafiftir.

4. OED Çeşitleri

• Tam Otomatik OED: Cihaz ritmi analiz eder, şok gerekiyorsa kendisi uygular.

• Yarı Otomatik OED: Ritmi analiz eder, şok gerekiyorsa kurtarıcıya “şok düğmesine basın” komutu verir.

5. OED’nin Çalışma Prensibi

• Pedler göğse yapıştırılır.

• Cihaz ritmi analiz eder.

• Gerekirse şok komutu verir veya otomatik uygular.

• Sesli/görsel komutlarla kurtarıcıyı yönlendirir.

6. OED’nin Güvenliği

• Sadece hayatı tehdit eden ritimlerde şok önerir.

• Sesli/görsel komutlara uyulduğunda hastaya zarar verme riski yoktur.

🩺 B. OED Kullanımında Genel İlkeler

• Olay yerinin güvenli olduğundan emin olun.

• Göğüs kuru olmalı, gerekiyorsa kurulama yapılır.

• Göğüs kıllıysa pedlerin tam yapışması için tıraş edilir.

• Göğüste takı, ilaç bandı veya yara varsa ped yapıştırılmadan önce çıkarılır/uygun yere konumlandırılır.

• Kalp pili olan hastalarda ped, cihazın 2,5 cm uzağına yapıştırılır.

• Analiz ve şok sırasında hiç kimse hastaya dokunmamalıdır.

• Şoktan sonra derhal KPR’ye devam edilmelidir.

• Hasta yaşam belirtisi gösterse bile OED kapatılmamalı, pedler çıkarılmamalıdır.

OED’nin kullanılmaması gereken durumlar:

• Yağmur altında, ıslak zeminde veya metal yüzeyde (hastanın kuru bir zemine alınması gerekir).

• Yangın, patlama riski veya yoğun oksijen kaynağı bulunan ortamlar.

👩‍👩‍👦 C. OED’nin Uygulanması

1. Yetişkinlerde OED Kullanımı

• OED hastanın yanına yerleştirilir.

• Cihaz açılır, sesli/görsel komutlar takip edilir.

• Pedlerden biri sağ köprücük kemiği altına, diğeri sol meme altına yerleştirilir.

• Pedler sıkıca yapıştırılır, birbirine değmemesine dikkat edilir.

• Cihaz ritmi analiz ederken kimse hastaya dokunmaz.

• Şok gerekiyorsa cihazın yönlendirmelerine uyulur.

• Şok sonrası hemen KPR’ye devam edilir.

2. Bebeklerde (29 gün – 1 yaş) ve Çocuklarda (1–8 yaş)

• 8 yaş üzeri çocuklarda yetişkin pedleri kullanılabilir.

• 1–8 yaş arası çocuklarda pediatrik pedler tercih edilmelidir. Yoksa yetişkin pedleri de kullanılabilir.

• 1 yaş altı bebeklerde manuel defibrilatör tercih edilir. Yoksa pediatrik OED kullanılabilir.

Ped yerleşimi:

• 8 yaş üstü: yetişkinlerde olduğu gibi.

• 8 yaş altı ve pedler büyükse: biri göğüs önüne, diğeri kürek kemikleri arasına (ön-arka pozisyon).

👉 Aramadan sonra kurtarıcı hemen hastanın yanına dönmeli ve KPR’ye vakit kaybetmeden başlamalıdır.

🧠 Sonuç

Acil tıp sisteminin hızlı aktivasyonu (112’nin aranması) ve OED’nin erken kullanımı, yaşam zincirinin en kritik basamaklarındandır.

• 📞 112’nin hızlı aranması profesyonel yardımı devreye sokar.

• ❤️ Erken ve kaliteli KPR, beyne ve kalbe kan akışını sağlar.

• ⚡ Erken defibrilasyon, ölümcül ritimlerde yaşamı geri döndürür.

Unutulmamalıdır ki; ilk 3–5 dakika içinde yapılan müdahaleler, hastanın hayatta kalma şansını belirleyici rol oynar.